Figürler ve rölyefler

Atatürk ve atı Sakarya

Anıtın tepesinde, yüksek mermer kaidenin üzerinde Mustafa Kemal atının sırtında duruyor. Atın adı Sakarya. Figür saldıran bir komutanı değil, ileriye bakan bir figürü betimliyor. Bu tercih anıtı dönemin klasik zafer anıtlarından ayıran ilk detay.

Atlı figür, kaidenin tepesinde · Fotoğraf: Kurmanbek · CC BY-SA 4.0 · Kaynak

İki Mehmetçik

Kaidenin iki yanında birer asker figürü var. Duruşları tören değil, nöbet duruşu: biri elini gözüne siper etmiş bakıyor, diğeri süngülü tüfeğiyle bekliyor. Anıtın alt katmanı bu yüzden zaferi değil, zaferin öncesindeki bekleyişi anlatıyor.

Cephane taşıyan kadın

Kaidenin bir yanında sırtında top mermisi taşıyan bir kadın figürü duruyor. Kurtuluş Savaşı'nda cepheye mühimmat taşıyan sivil halkı, özellikle Anadolu kadınını temsil ediyor. Kaynaklarda sık sık Kara Fatma'ya gönderme olarak da anılıyor.

Bu figür anıtın en dikkat çeken kararlarından biri: 1927'de yapılan bir zafer anıtında sivil bir kadına asker figürleriyle eşit yer verilmiş.

Sırtında top mermisi taşıyan kadın figürü · Fotoğraf: Gargarapalvin · CC BY-SA 4.0 · Kaynak

Kaidedeki rölyefler

Kaidenin yüzeyleri kabartma panolarla kaplı. Panolar Kurtuluş Savaşı sahnelerini anlatıyor: yürüyen birlikler, top çeken hayvanlar, cepheye giden insanlar. Uzaktan tek bir doku gibi görünüyor, yaklaşınca sahneler ayrışıyor.

Rölyefleri görmek için kaidenin dört yüzünü de dolaşmak gerekiyor. Sabah ve gün batımı saatlerinde yandan gelen ışık kabartmaların derinliğini belirginleştiriyor.

Devrilmiş servi, hayat ağacı

Anıtın en çok konuşulan detayı arka yüzünde. Bir yanda devrilmiş bir servi, diğer yanda filizlenen bir hayat ağacı var. Devrilmiş servi sona eren Osmanlı düzenini, hayat ağacı yeni kurulan Cumhuriyet'i anlatıyor.

Ön yüzde ise doğan güneş ve çelenk motifi bulunuyor. İkisi birlikte okunduğunda anıt bir savaş anıtından çok bir kuruluş anlatısına dönüşüyor.

Malzeme

Figürler bronz, kaide mermer. Bronz dökümler Viyana'da yapıldı ve parçalar trenle Ankara'ya taşınıp yerinde birleştirildi. Bronzun yüzeyindeki koyu yeşile çalan patina, doksan dokuz yıllık açık hava ömrünün sonucu.

Kaidedeki yazıtlar için ayrı bir sayfa var: kaidedeki kitabeler. Burada anlatılan her parçanın yakın çekimi ise anıt detayları galerisinde.