Heinrich Krippel

Yarışmayı nasıl kazandı

1924'te Yeni Gün gazetesinin çağrısıyla başlayan süreç, uluslararası bir yarışmaya dönüştü. Yarışmayı 1925'te Avusturyalı heykeltıraş Heinrich Krippel kazandı. Yapım 1925 ile 1927 arasında sürdü, bronz figürler Viyana'da döküldü ve parçalar trenle Ankara'ya taşındı.

Krippel 1883'te Viyana'da doğdu, 1945'te öldü. Türkiye'ye 1925'te özel davetle geldi ve işe Çankaya Köşkü'nde Atatürk'ün portre etütlerini çizerek başladı. Yani Ulus'taki yüz, uzaktan fotoğrafa bakarak değil, modelin karşısında oturularak çalışıldı.

Neden bir Avusturyalı

Bugünden bakınca tuhaf görünebilir, ama 1920'lerin Türkiye'sinde anıt heykel geleneği yoktu. Osmanlı'da figürlü heykel yaygın bir sanat dalı olmadığı için, bu ölçekte bronz döküm yapabilecek atölye ve usta da yoktu. Yarışmanın uluslararası açılmasının sebebi buydu.

Aynı yıllarda Ankara'nın kamu binalarını da büyük ölçüde Avusturyalı, Alman ve İsviçreli mimarlar tasarlıyordu. Anıt, o dönemin genel tablosunun bir parçası.

Kaidedeki rölyef panolarından biri · Fotoğraf: Gargarapalvin · CC BY-SA 4.0 · Kaynak

Türkiye'deki eserleri

Ulus'taki anıt Krippel'in Türkiye'deki tek işi değil. 1925'ten 1938'e kadar, yaklaşık on üç yıl boyunca ülkede çalıştı ve Cumhuriyet'in ilk anıt heykellerinin büyük bölümünü o yaptı. Kaynaklarda birleşen liste şöyle:

1926

Sarayburnu Atatürk Anıtı, İstanbul. 3 Ekim 1926'da açıldı ve Türkiye'nin ilk Atatürk heykeli oldu. Sırtı Topkapı Sarayı'na, yüzü Anadolu'ya dönüktür.

1926

Konya Atatürk Anıtı. 29 Ekim 1926'da açıldı.

1927

Ankara Zafer Anıtı. Bu sayfanın konusu olan anıt, 24 Kasım 1927.

1931

Onur Anıtı, Samsun. 15 Ocak 1931. Bronz. Şaha kalkmış at üzerinde asker üniformalı bir figür, kaidesinde Samsun'a çıkış sahnesi.

1936

Büyük Utku Anıtı, Afyonkarahisar. 24 Mart 1936. Başkomutanlık Meydan Muharebesi için yapıldı. Ayakta duran ve yerde yatan iki bronz figürden oluşur.

1938

Ankara'daki oturan Atatürk heykeli.

Samsun'daki Onur Anıtı ile Ulus'taki anıt arasındaki benzerlik tesadüf değil: ikisi de aynı heykeltıraşın elinden çıktı ve ikisinde de atlı figür var. Bu yüzden fotoğrafta sık sık birbirine karıştırılıyorlar.

Üslubu

Krippel'in Ulus'taki çözümü dönemin Avrupa anıt geleneğine yakın: yüksek bir kaide, tepede atlı bir figür, kaidenin dibinde sivil ve asker figürler, yüzeylerde anlatı rölyefleri. Ama figürlerin duruşu klasik zafer anıtlarından ayrılıyor. Atlı figür saldıran bir komutan gibi değil, ileriye bakan bir figür olarak duruyor.

Kaidedeki figürler ve rölyefler sayfasında her parçanın ne anlattığını tek tek açıyoruz.