Kaidedeki kitabeler

"Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz'dir"

Anıtın en bilinen yazıtı bu. Sözün tamamı şöyle:

Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz'dir, İleri!

Söz, Büyük Taarruz'un ardından orduya verilen takip emrinden geliyor. Anıta konulmasının sebebi de bu: kaidedeki rölyefler savaşın sahnelerini anlatırken, yazıt onun dönüm noktasını gösteriyor.

Dört yüzdeki dört yazıt

Kaidenin dört yüzünde dört ayrı yazıt var ve her biri bir rölyef panosunun altında duruyor. Sıra rastgele değil: 1919'daki istifadan 1922'deki taarruza kadar Millî Mücadele'nin dört durağını takip ediyorlar.

Artık bâdemâ, sîne-i millette bir ferd-i mücahit olarak çalışacağım.

Düşman ordusunu vatanın harîm-i ismetinde boğarak, behemehâl nâil-i halâs ve istiklâl olacağız. 6 Ağustos 1919

Düşmanın anâsır-ı asliyesi imha edilmiştir. Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz'dir, ileri. 1 Eylül 1922

Arka yüzdeki yazıtta kaynaklar ayrışıyor. Bir kısmı burada Namık Kemal'in Vatan Mersiyesi'ne Mustafa Kemal'in 13 Ocak 1921'de yazdığı cevabın bulunduğunu söylüyor: "Bulunur kurtaracak bahtı kara mâderini." Bir kısmı ise kaidenin üst kuşağında Türk milletinin kurtuluş mücadelesine ve inkılaplarına dair daha uzun bir metin olduğunu aktarıyor. İkisini de yerinde okuyup doğrulayana kadar bu ayrımı olduğu gibi bırakıyoruz.

Yazıtlar eski harflerle, Osmanlı Türkçesiyle yazılı. Sebebi basit: anıt 24 Kasım 1927'de, harf devriminden bir yıl önce açıldı. Ziyaretçilerin çoğu bu detayı fark etmiyor, oysa anıtın yaşını gösteren en somut iz bu. Farklı kaynaklarda okunuşlar arasında küçük farklar var ("anâsır-ı asliyesi" bazı yerlerde "anasıra asliyesi" olarak geçiyor); bu, eski harfli metnin yeni harflere aktarılırken yapılan tercihlerden kaynaklanıyor.

Bugünün Türkçesiyle

Kelimelerin çoğu bugün kullanılmıyor. Anlamları şöyle:

Ön

Bundan sonra milletin bağrında bir mücadele eri olarak çalışacağım.

Sağ

Düşman ordusunu vatanın dokunulmaz bağrında boğarak mutlaka kurtuluşa ve bağımsızlığa ulaşacağız. Harîm-i ismet, el değmemiş kutsal iç bölge demek; behemehâl ise "ne olursa olsun".

Sol

Düşmanın asıl kuvvetleri yok edilmiştir. Anâsır-ı asliye, bir ordunun ana unsurları anlamına geliyor.

Yerinde okumak

Kitabeler kaidenin farklı yüzlerinde olduğu için hepsini görmek isteyen anıtın çevresini tam olarak dolaşmak zorunda. Meydan yaya adası olduğu için bu birkaç dakika sürüyor.

Okumayı kolaylaştıran şey ışık. Öğle güneşinde harfler yassı çıkıyor, sabah ve akşam yandan gelen ışıkta oyma derinliği belirginleşiyor. Ziyaret rehberinde saatleri ayrıca anlatıyoruz.

Yukarıdaki üç metni birbirinden bağımsız kaynaklarda karşılaştırıp yazdık. Arka yüz hâlâ açık: orada ne yazdığı konusunda kaynaklar ayrışıyor ve tahmin yürütmüyoruz. Yerinde net bir fotoğrafını çekebildiğimizde bu sayfayı güncelleyeceğiz.