Ulus Meydanı'nın tarihi

Anıttan önce

Meydanın anıtsız hâlini gösteren kareler var. 1922 yazında burası kalabalık ama sade bir alandı: tek katlı yapılar, toprak zemin, at arabaları. Ankara henüz başkent bile değildi, savaş sürüyordu.

15 Ağustos 1922, anıt henüz dikilmemiş · Fotoğraf: bilinmiyor · Public domain · Kaynak

Cumhuriyet'in merkezi

13 Ekim 1923'te Ankara başkent oldu ve bu meydan yeni devletin idare merkezi hâline geldi. Meclis buradaydı, bakanlıklar çevresindeydi, resmî törenler burada yapılıyordu. Anıtın 1927'de tam bu noktaya dikilmesinin sebebi buydu.

Anıtın yapım öyküsünde anlattığımız gibi, parası da bu şehrin halkından toplandı. Yani anıt merkeze dışarıdan konulmuş bir nesne değil, meydanla birlikte kurulmuş bir parça.

Meydanı çevreleyen yapılar

Meydanın çevresi Cumhuriyet'in ilk kurumlarının yapı adası gibi. I. TBMM binası birkaç adım ötede, bugün Kurtuluş Savaşı Müzesi olarak kullanılıyor. II. TBMM binası hemen yanında, o da Cumhuriyet Müzesi. Dönemin banka binaları, çarşıları ve idari yapıları da aynı çeperde.

Bu yoğunluk, Ulus'u Ankara'da başka hiçbir yerde olmayan bir yer yapıyor: Roma dönemi kalıntılarıyla Cumhuriyet'in kuruluş yapıları birkaç yüz metre içinde.

1937, anıttan Ankara Garı'na uzanan Cumhuriyet Bulvarı · Fotoğraf: Directorate General of Press and Information · No restrictions · Kaynak

Merkez taşınınca

Ankara güneye doğru büyüdükçe idari merkez Kızılay ve Çankaya yönüne kaydı. Meydan resmî ağırlığını yavaş yavaş bıraktı, ticaret ve toplu taşıma düğümü olarak kaldı. Anıt aynı yerde durdu, çevresi değişti.

Bugün

Bugün meydan bir aktarma noktası ve çarşı merkezi. Anıtın çevresi yaya adası, insan trafiği gün boyu sürüyor. Ankaralılar için hâlâ en kolay buluşma yeri, metro çıkışında tabelada doğrudan "Heykel" yazması da bundan.

Meydanın eski ve yeni hâlini yan yana görmek isterseniz tarihî fotoğraflar sayfasında arşiv kareleri var.