Anıtın hikâyesi

Fikir ve yarışma

Anıt fikri 1924'te, Yeni Gün gazetesinin sahibi Yunus Nadi'nin çağrısıyla ortaya çıktı. Yeni başkentin meydanında Millî Mücadele'yi anacak bir anıt için uluslararası bir yarışma açıldı.

Yarışmayı 1925'te Avusturyalı heykeltıraş Heinrich Krippel kazandı. Krippel sonraki yıllarda Türkiye'de başka anıtlara da imza attı.

Krippel Türkiye'ye 1925'te özel davetle geldi ve çalışmaya Çankaya Köşkü'nde Atatürk'ün portre etütlerini çizerek başladı. Anıttaki yüz, fotoğraftan değil, modelin karşısında oturularak çalışıldı.

Halkın parasıyla

Yapımın parası devlet bütçesinden çıkmadı, Ankaralıların bağışlarıyla toplandı. Esnafından memuruna, şehir anıtın maliyetini kendi arasında paylaştı. Kampanyayı Yeni Gün gazetesi yürüttü.

Yapım ve açılış

Yapım 1925'ten 1927'ye sürdü. Anıtta üç malzeme bir arada kullanıldı: figürler bronz, kaide mermer, altındaki platform Ankara taşı yani andezit. Bronz figürler Viyana'da döküldü, parçalar trenle Ankara'ya taşınıp kaide üzerinde birleştirildi.

Açılış 24 Kasım 1927'de, Taşhan'ın önünde yapıldı. Bugün o binanın yerinde Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi var. Törende Yunus Nadi konuştu, şair Mehmet Emin Bey şiir okudu, kurdeleyi TBMM Başkanı Kâzım Paşa kesti. Başbakan İsmet Paşa ve Avusturya büyükelçisi de törendeydi. Büyükelçinin orada olması tesadüf değil, hem heykeltıraş hem döküm atölyesi Avusturyalıydı.

1937, anıttan Ankara Garı'na uzanan Cumhuriyet Bulvarı · Fotoğraf: Directorate General of Press and Information · No restrictions · Kaynak

Meydanın merkezinde

Anıtkabir yapılana kadar resmî törenlerin merkezi bu meydandı. Anıt, 1939'dan 1952'ye kadar 2,5 lira banknotunun üzerinde de yer aldı ve o yıllarda kartpostallarda, gezi kitaplarında Ankara'yı temsil eden görüntü buydu.

Kaynaklarda geçen bir ayrıntı da şu: Atatürk hayattayken yapılmış heykelleri arasında en büyüğü bu. Kaidedeki dört kitabe ise 1919'dan 1922'ye Millî Mücadele'nin dört durağını sırayla anlatıyor.

Zaman çizelgesi

1924

Yunus Nadi'nin çağrısıyla anıt fikri ortaya çıkıyor.

1925

Uluslararası yarışmayı Heinrich Krippel kazanıyor, yapım başlıyor.

1927

Anıt 24 Kasım'da törenle açılıyor.

1939

Anıt, 2,5 lira banknotunun üzerine giriyor. 1952'ye kadar kalıyor.